Turgay ÖZBEK
  Güncelleme: 18-07-2020 14:43:00   02-07-2020 01:05:00

KURTULUŞ SAVAŞI’NIN MALİ KAYNAKLARI

Okuduğum kitabın adı "Kurtuluş Savaşı'nın Mali Kaynakları". Kitabın ilk baskısı 1990 yılında, ikinci baskısı 2013 yılında Atatürk Araştırma Merkezi'nce yapılmış. ISBN 978-975-16-0269-5. 533 sayfalık kitap kolay okunabilmesinin yanı sıra, arkasındaki "Dizin" ile bir referans kitap niteliğinde. Yazarı Alptekin Müderrisoğlu; maalesef kitapta yazar ile ilgili biyografik bilgi yer almamakta.

Kitabın adı alçakgönüllülük sonucu oldukça yanıltıcı. Çünkü kitabın kapsadığı dönem, çok doğru bir kararla Osmanlı İmparatorluğunun son durumu ile başlayıp Birinci Dünya Savaşı ile devam ederek, Kurtuluş Savaşının oturduğu tabanı tam olarak anlamamızı sağlıyor. Ayrıca, mali kaynaklara ilaveten (zaten mali kaynaklardan ayrıştırılması anlamlı olmayan) maddi kaynakları gayet detaylı bir tarzda ele alıyor.

"Alaşehir Kongresinin Mali Kararları" bölümünden alıntılıyorum. 16-25 Ağustos 1919 günleri arasında toplanan Kongre tarafından kabul edilerek yürürlüğe konulan Kuva-yi Millîye Menzil Müfettişliği Vezaifi Hakkında Talimat'ın 38. maddesi: "Erlere her sabah pirinç çorbası, haftada iki gün soğanlı yahni, bir gün etli sebze, iki gün zeytinyağlı sebze ve iki gün de pirinç veya bulgur pilavı verilir." 22 Mart 1920 günü Balıkesir'de toplanan "İzmir Kuzey Bölgesi Kuva-yi Millîye Genel Kurulu" kaynak temini kararları almış; 28. madde: "Giderlerin 300.000 lira tutarında olacağı tahmin edilmiştir. Gelir kaynakları şunlardır: a) Belediye bütçelerinde tahmin edilen gelirlerin fazlasının yarısı, b) Mezbaha ve pazar resimleri belediyelerce bir misli fazla tahsil edilerek Kuva-yi Millîye'ye verilecektir. c) Aşağıda yazılı tüccar mallarının başka bir yere gönderilmesinden ve başka bir yerden getirilmesinden aşağıda belirtilen miktarlarda vergi alınacaktır. (Oktruva Resmi) …".

Kitap kendine has özellikleri olan dönemleri kapsayan altı bölümden oluşuyor; Kurtuluş Savaşı'nın Başlangıcında Maddi ve Mali Kaynaklar, Anadolu Bütünleşme Hareketlerinin ve Kuva-yi Millîye'nin Finansmanı, Büyük Millet Meclisi'nin Açılışından İkinci İnönü Muharebesine, İkinci İnönü Muharebesi'nden Sakarya'ya, Büyük Hazırlık - Büyük Zafer, Dış Yardımlar.

"Meclisin ilk Maliye Bakanı Hakkı Behiç Bey Düyun-u Umumiye İdaresinin Ankara mümessili Ali Cevat Bey'i makamına davet ederek ona şöyle dedi: 'Biz harb halindeyiz. Vergileri toplayıp bize verin. Ancak masrafınızı alın. Sulh olunca hesaplaşırız.' Bu teklif Düyun-u Umumiye İdaresinin de işine gelmiş, temsil ettikleri yabancı alacaklıların alacaklarının savaştan sonra ödenmesini garantilemişti. … Böylece hem Düyun-u Umumiye İdaresinin gelirlerine el atılmış oluyor, hem de idarenin [8000 memuru ile] devamlı tahsilat yaparak masraflar çıktıktan sonraki net hasılatı Kurtuluş Savaşı emrine aktarması sağlanmış oluyordu."

"Batı Cephesi Komutanı İsmet Bey (İnönü), Gediz dolaylarında Çerkez Ethem kuvvetleriyle ve İnönü'de Yunanlılarla çarpışan birliklerini yönetmek için, ortada, Kütahya'da bulunmakta; … Bazı milletvekilleri cepheye er olarak hizmet etmek üzere gitmişler, bazıları hareket etmek üzere" iken 28 Şubat 1921 tarihinde Meclis 25 maddeden oluşan ilk bütçe kanununu kabul eder: "Madde 1 - Genel bütçeye dahil bulunan dairelerin 1920 mali yılı giderleri için bu kanuna bağlı (A) işaretli cetvelde gösterildiği üzere 63.018.358 lira ödenek verilmiştir. Madde 2 - 1920 yılı giderlerine karşılık olan gelirler bağlı (B) cetvelinde gösterildiği üzere 51.388.626 lira tahmin edilmiştir. Madde 7 - 1920 yılı bütçe açığını kapatmak için istikraz akdine, Bankı Osmanî'den … geçici avanslar alınmasına ve cari hesap açılmasına, Hazineye ait taşınmaz malların satılmasına ve madeni ufaklık para darbına Maliye Bakanı yetkilidir. Madde 12 - Kolordu ve bağımsız tümenlerin saymanları, diğer dairelerin saymanları gibi Maliye Bakanlığınca atanır. Bu saymanlar Millî Savunma Bakanlığı Muhasebe Müdürlüğüne bağlıdır."

Kitabı benzersiz kılan Kurtuluş Savaşı'nın mali ve maddi kaynaklarını (151 kalemlik bibliyografyası ile) son derece detaylı ve kronolojik olarak ele alırken, anlatımını savaşın askeri cephesindeki gelişmelerle eş zamanlı götürmesi. Bu sayede okuyucu, Birinci Dünya Savaşı öncesinden başlayıp Büyük Zafer'e kadar geçen dönemi, gündelik gazetelerden okurcasına yaşıyor gibi oluyor.

  FACEBOOK YORUM
Yorum

  YAZARIN DİĞER YAZILARI

HABER ARŞİVİ
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Başakşehir FK 33 20 4 9 63 31 69 +32
2 Trabzonspor 33 17 5 11 74 41 62 +33
3 Sivasspor 33 17 7 9 54 35 60 +19
4 Beşiktaş 33 18 10 5 56 40 59 +16
5 Galatasaray 33 15 8 10 53 35 55 +18
6 Alanyaspor 33 15 9 9 58 35 54 +23
7 Fenerbahçe 33 14 11 8 55 45 50 +10
8 Antalyaspor 33 11 11 11 39 50 44 -11
9 Gaziantep FK 33 10 10 13 48 50 43 -2
10 Kasımpaşa 33 11 15 7 50 56 40 -6
11 Göztepe 33 10 14 9 41 48 39 -7
12 Gençlerbirliği 33 9 15 9 39 53 36 -14
13 Konyaspor 33 8 13 12 34 49 36 -15
14 Denizlispor 33 9 16 8 31 47 35 -16
15 Çaykur Rizespor 33 10 18 5 37 54 35 -17
16 Yeni Malatyaspor 33 8 17 8 44 50 32 -6
17 Kayserispor 33 8 17 8 39 70 32 -31
18 MKE Ankaragücü 33 6 16 11 30 56 29 -26
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 34 19 6 9 48 28 66 +20
2 BB Erzurumspor 34 18 8 8 42 26 62 +16
3 Adana Demirspor 34 17 7 10 71 43 61 +28
4 Akhisarspor 34 16 9 9 46 39 57 +7
5 Fatih Karagümrük 34 15 8 11 53 39 56 +14
6 Bursaspor 34 17 9 8 49 41 56 +8
7 Altay 34 14 8 12 48 37 54 +11
8 Keçiörengücü 34 13 10 11 33 28 50 +5
9 Ümraniyespor 34 12 14 8 48 51 44 -3
10 Menemenspor 34 11 12 11 42 46 44 -4
11 Giresunspor 34 12 14 8 39 47 44 -8
12 İstanbulspor 34 9 12 13 45 43 40 +2
13 Balıkesirspor 34 9 14 11 36 48 38 -12
14 Altınordu 34 8 13 13 37 44 37 -7
15 Boluspor 34 6 13 15 30 41 33 -11
16 Osmanlıspor FK 34 8 17 9 41 56 30 -15
17 Adanaspor 34 3 19 12 30 55 21 -25
18 Eskişehirspor 34 7 21 6 34 60 12 -26
Takım O G M B A Y P AV
1 Samsunspor 28 23 1 4 64 11 73 +53
2 Manisa FK 28 19 3 6 79 31 63 +48
3 Hekimoğlu Trabzon 28 17 7 4 51 34 55 +17
4 Sancaktepe FK 28 16 8 4 51 23 52 +28
5 İnegölspor 28 13 9 6 41 30 45 +11
6 Afjet Afyonspor 28 13 11 4 47 30 43 +17
7 Tarsus İdman Yurdu 28 14 13 1 45 39 43 +6
8 Pendikspor 28 11 10 7 40 39 40 +1
9 Sarıyer 28 11 10 7 34 33 40 +1
10 Zonguldak Kömürspor 28 9 10 9 35 37 36 -2
11 Çorum FK 28 11 14 3 36 42 36 -6
12 Hacettepe Spor 28 11 15 2 37 48 35 -11
13 1922 Konyaspor 28 9 13 6 38 45 33 -7
14 Kırklarelispor 28 8 11 9 25 41 33 -16
15 Başkent Akademi FK 28 9 15 4 37 41 31 -4
16 Amed Sportif 28 7 14 7 28 46 28 -18
17 Gümüşhanespor 28 7 17 4 31 57 25 -26
18 Şanlıurfaspor 28 0 27 1 10 102 14 -92
Takım O G M B A Y P AV
1 Serik Belediyespor 28 16 5 7 49 24 55 +25
2 24Erzincanspor 28 14 4 10 47 22 52 +25
3 68 Aksaray Belediyespor 28 14 6 8 43 27 50 +16
4 1928 Bucaspor 28 14 7 7 47 34 49 +13
5 Artvin Hopaspor 28 12 5 11 38 21 47 +17
6 Düzcespor 28 12 6 10 32 18 46 +14
7 Karaköprü Belediyespor 28 10 6 12 25 22 42 +3
8 Çatalcaspor 28 9 5 14 39 28 41 +11
9 Silivrispor 28 8 6 14 37 31 38 +6
10 Sultanbeyli Bld. 28 9 8 11 33 27 38 +6
11 Kızılcabölükspor 28 8 8 12 39 37 36 +2
12 Yomraspor 28 9 10 9 28 30 36 -2
13 52 Orduspor FK 28 7 7 14 21 20 35 +1
14 Çankaya FK 28 9 12 7 33 37 34 -4
15 Şile Yıldızspor 28 6 11 11 23 30 29 -7
16 Erzin Spor Kulübü 28 6 12 10 27 34 28 -7
17 Tokatspor 28 1 23 4 16 66 7 -50
18 Manisaspor 28 1 24 3 16 85 0 -69
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 24/07/2020 Antalyaspor vs Galatasaray
 25/07/2020 Denizlispor vs MKE Ankaragücü
 25/07/2020 Fenerbahçe vs Çaykur Rizespor
 25/07/2020 Gençlerbirliği vs Beşiktaş
 25/07/2020 Göztepe vs Sivasspor
 25/07/2020 Kayserispor vs Trabzonspor
 25/07/2020 Konyaspor vs Alanyaspor
 25/07/2020 Yeni Malatyaspor vs Gaziantep FK
 26/07/2020 Kasımpaşa vs Başakşehir FK
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 19/07/2020 Osmanlıspor FK 4 - 3 Balıkesirspor
 19/07/2020 Eskişehirspor 0 - 3 Boluspor
 18/07/2020 Adana Demirspor 3 - 0 İstanbulspor
 18/07/2020 Hatayspor 3 - 1 Bursaspor
 18/07/2020 Akhisarspor 3 - 4 Keçiörengücü
 18/07/2020 Giresunspor 1 - 2 Altay
 18/07/2020 BB Erzurumspor 4 - 1 Ümraniyespor
 18/07/2020 Fatih Karagümrük 3 - 0 Adanaspor
 17/07/2020 Menemenspor 1 - 1 Altınordu
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/03/2020 Van Spor 2 - 1 Ergene Velimeşe
 15/03/2020 Bodrumspor 0 - 1 Bandırmaspor
 15/03/2020 Kardemir Karabükspor 0 - 1 Niğde Anadolu FK
 15/03/2020 Ergene Velimeşe 0 - 3 Tuzlaspor
 15/03/2020 Van Spor 0 - 1 Sakaryaspor
 15/03/2020 Sivas Belediyespor 0 - 3 Kastamonuspor
 15/03/2020 Kahramanmaraşspor 0 - 1 Kırşehir Belediyespor
 15/03/2020 Uşak Spor 3 - 0 Elazığspor
 14/03/2020 Etimesgut Belediyespor 1 - 2 Eyüpspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/03/2020 Artvin Hopaspor 0 - 1 Sultanbeyli Bld.
 18/03/2020 Yomraspor 1 - 0 Serik Belediyespor
 15/03/2020 Kızılcabölükspor 1 - 0 Erzin Spor
 15/03/2020 Manisaspor 0 - 4 68 Aksaray Belediyespor
 15/03/2020 Serik Belediyespor 0 - 0 Düzcespor
 15/03/2020 Sultanbeyli Bld. 2 - 2 Silivrispor
 15/03/2020 Çatalcaspor 1 - 1 24Erzincanspor
 15/03/2020 Tokatspor 1 - 2 1928 Bucaspor
 15/03/2020 Artvin Hopaspor 2 - 1 Çankaya FK
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
YUKARI